على زمانى قمشه اى
347
هيئت ونجوم اسلامى ( فارسي )
پاسخ محقق حلى مبنى بر آن است كه كعبه قبله كسى است كه در مسجد الحرام است ، ومسجد الحرام قبله كسى است كه در حرم است وحرم قبله همه دنيا است ( چنان كه از پارهاى روايات بدست آمد ) وچون ناحية چپ حرم بيشتر از ناحيهء راست آن است انحراف ناچيز را مستحب دانستهاند ، از اين رو محقق در مختصر النافع گفته است : « وقيل يستحب التياسر لأهل المشرق عن سمتهم قليلا وهو بناء على توجههم إلى الحرام » . بارى محقق قدس سرّه پس از اشكال خواجة ، رسالهاى پيرامون قبله به نگارش آورد وبراي خواجة فرستاد وى در پايان رساله با تمجيد از خواجة اشكال أو را مطرح ساخته وگفته است چنين اشكالى به هيچ خاطرهاى خطور نكرد ، وهيچ كسى از پيشينيان ومتأخران متوجه آن نشد ونه كسى توانست از آن پرده بردارد لكن الفضل بيد الله يؤتيه من يشاء . محقق سپس چنين استدلال مىكند : فقهاء در قبله داراى دو قول هستند : يكى اينكه كعبه ، قبلهء همه دنيا است ، چه شهرهاى نزديك وچه دور ، ديگر ، اينكه كعبه ، قبله كسى است كه در مسجد ومسجد قبله كسى است كه در حرم وحرم قبله كسى است كه از آن خارج است ، محقق بيشترين بحث وسخن را پيرامون قول دوم قرار داده وسرانجام گفته است اين قول ( دوم ) مورد اعتماد نيست ، بلكه بايد به جهت كعبه ايستاد ( نه تياسر ) ودليل تياسر را اخبار آحاد وضعف تشكيل داده است . خواجة طوسي قدس سرّه پس از اطلاع از مضمون رساله ، محقق حلى را